İlim Denizinde İmtihan

Bir gün Hasan el-Basrî Hazretleri’nin (ö.110/728) meclisinde ilim yazmada kullanılması için beş yüz mürekkep hokkası hazırlanmıştı. O sırada Hasan Basrî ilmiyle iftihar duygusu içinde şöyle bir söz sarfetmişti: “Bu mecliste hangi ilimden sorsanız size o ilimden haber veririm.” Bunun üzerine henüz sakalı çıkmamış zayıf bir genç değneğine dayanarak ayağa kalktı; hocasına şöyle hitap etti: “Efendim söylediklerinizi işittik. Şu sivrisineğin işkembe veya bağırsakları var mıdır?” Bu beklenmedik soru karşısında Hasan Basrî Hazretleri’nin rengi değişerek sarardı. Kendinden geçmiş baygın bir halde meclis dışına taşındı. Üç gün sonra da vefat etti. (Küçük hatasından çok utanmış ve üzülmüştü.)
İlim Denizinde İmtihan

Zamanın büyük alimi ve kâmil şeyhi Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri (ö.638/1240) başından geçen tuhaf bir olayı şöyle anlatır: Bir sefer Okyanusta gemi ile yolculuk yaparken dehşetli bir fırtına kopar. O ise dalgalanmakta olan denize şöyle hitap eder: “Sakin ol ey deniz! Çünkü senin üstünde bir ilim denizi vardır.” O anda tuhaf bir deniz yaratığı ortaya çıkıverir ve dile gelip ona der ki: “Senin sözünü işittik bir de beni dinle: Bir kadının kocası mesh edilse (şekli değişip başka bir mahluk haline girse) bu adamın karısı kocası ölen kadın gibi ölüm iddeti mi bekleyecek (dört ay on gün) yoksa boşanmış kadın gibi boşanma iddeti mi (üç ay kadar)?”

Fıkıh kitaplarında yer almayan böyle garip bir mesele karşısında Muhyiddin Arabî Hazretleri ne diyeceğini bilemez. Deniz yaratığı ise ona: “Beni kendine şeyh/mürşid kabul edersen ben sana bunun cevabını öğretirim.” deyiverir. Muhyiddin Arabî: “Tamam kabul ettim.” deyince o da şöyle mantıklı bir açıklama yapar: “Adam eğer canlı/hayvan şeklinde meshedilmişse eşi boşanma iddeti bekler. Eğer cansız bir şeye çevrilmişse ölüm iddeti bekler.” (Cevap gerçekten harikadır!)

Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri mürşidlerinden olan insanlardan cinlerden meleklerden ve hayvanlardan bahseden bir açıklamasında bu garip hikâyeyi anlatmıştır. Anlatılan bu ibretli olaydan sonra hiç kimse onun ilmiyle övündüğünü duymamıştır.

Levâkıhu’l-Envari’l-Kudsiyye s.511-12.


alıntıdır.